Tháng 5-1992, anh công tác tại Báo Công an TP.HCM và nhận được hơn 20 giải báo chí. Hiện nay, anh là Trưởng ban chuyên đề của Báo Công an TP.HCM. Hơn 20 năm vắng bóng văn đàn miệt mài với nhiệm vụ của người làm báo, biên tập… anh vừa trình làng tiểu thuyết "Thạch Đế". Trang Văn học đồng bằng sông Cửu Long xin giới thiệu lời tác giả để bạn đọc hiểu xuất xứ và tâm tư của tác giả sau 20 năm trở lại văn đàn.
LỜI TỰA
Tôi bắt đầu đặt bút viết truyện này ngay sau khi hoàn tất chỉ trong một đêm truyện ngắn “Kẻ sát nhân lương thiện” (giải Nhất cuộc thi truyện ngắn Báo Văn Nghệ - Hội nhà văn VN năm 1990-1991). Chương đầu được viết trong những đêm hiu quạnh, lạnh buốt ở khu cơ quan Tỉnh ủy Lâm Đồng trên đồi thông số 1 - Nguyễn Du- Đà Lạt. Trong thời gian đầu về TPHCM và chưa tìm được việc làm, mỗi ngày tôi lại đến Bưu điện thành phố (chỗ dành cho khách ngồi viết thư) hoặc Thư viện tổng hợp và Thư viện khoa học nhân văn trên đường Lý Tự Trọng để viết tiếp chương 2. Tôi công tác tại Báo Công An TPHCM từ đầu năm 1992 (sau khi nhận giải thưởng của báo Văn Nghệ) và tạm gác lại công việc viết văn để tập trung kiếm sống và lo cho gia đình bằng nghề báo. Dù đã hơn 20 lần nhận giải thưởng báo chí, với nhiều lần được giải A, giải nhất và rất đam mê nghề báo, nhưng tôi chưa bao giờ dứt bỏ kế hoạch viết những chương tiếp theo của truyện này. Tôi ngưng viết văn suốt một thời gian dài và chịu áp lực không nhỏ từ những thôi thúc của chính mình và nhắc nhở của độc giả, bạn văn. Đến dịp giáp Tết Kỷ Sửu - 2009, chỉ trong một tháng công việc cuối năm thư giãn, tôi đã làm việc liên tục với cường độ viết trên dưới 15 giờ mỗi ngày và đã kết thúc 5 chương còn lại vào chiều mồng 4 Tết Kỷ Sửu (tức 29-1-2009) với niềm hạnh phúc khó tả! Tôi đã viết rất nhanh, từ 10-20 trang/ ngày. Những suy nghĩ, kiến thức, cảm xúc tích lũy, dồn nén gần 20 năm đã tuôn ra ào ạt, nhiều khi viết đến tê dại cả tay; nhiều khi lo lắng không đủ thời gian, sức khỏe cho việc sáng tác. Viết như đang sống trong một giấc mơ. Để giữ gìn cảm xúc, cứ viết mà không kịp đọc lại những gì đã thành chữ. Viết vội vã bằng niềm tin vào chính những gì đã viết! Suốt 6 tháng tiếp theo, đọc đi đọc lại bản thảo nhiều lần, lần nào cũng phải chỉnh sửa thêm.
Tôi chọn Thạch Sanh là nhân vật xuyên suốt của câu chuyện vì từ bé đã rất mê nhân vật này qua chuyện cổ tích ngắn ngủi chỉ 2 trang chữ. Khi trưởng thành và bắt đầu viết văn, tôi lại thấy nhân vật này mang đủ yếu tố của người Việt mẫu mực: tài ba, can trường, hảo hớn; và cũng mang nặng những phần nhược có thể thấy ở bất kỳ con người nào: xuất thân từ lao động nghèo, chân thật, cả tin, thiếu tư duy kinh tế và đôi khi quá chủ quan, say sưa với những chiến công. Trên hết tôi yêu quý chàng Thạch Sanh vừa mạnh mẽ trong đấu tranh với cái xấu, cái ác, bản tính nhân hậu, nhiều cảm xúc như một nghệ sĩ. Tôi thấy nhân vật cổ tích này quá hoàn hảo để trở thành một nhân vật đặc sắc của văn chương. Nhưng không hiểu sao người xưa chỉ giữ anh ta trong một khuôn khổ nhỏ hẹp như vậy? Tôi ước đưa Thạch Sanh thoát ra khỏi khuôn khổ gò bó đó, để chàng hòa mình và đi xa hơn với lịch sử dân tộc. Trong hành trình đó, có thêm nhân vật nữ là Chân Lý - xuất thân từ hoàng tộc, là mặt đối lập đồng thời là sự gắn bó không thể tách rời với chàng tiều phu nghèo khổ. Thạch Sanh cứng rắn thì Chân Lý mềm mại; Thạch Sanh chuộng hành động thực tiễn thì Chân Lý thích khái quát hiện thực thành lý luận. Thạch Sanh (sau này là Thạch Đế) là chỗ dựa vật chất của Chân Lý yếu đuối, song chàng sẽ lúng túng, rối bời, mất phương hướng nếu không có thế giới quan và phương pháp luận của Chân Lý. Cả hai tồn tại cùng những biến động lớn lao gần trọn 100 năm lịch sử của dân tộc mình. Khi họ chưa nhìn ra sự cần thiết của nhau và tách rời nhau, lập tức cả hai cùng phải trả giá. Thạch Đế dù dũng mãnh vô địch, nhưng phạm hết sai lầm này đến sai lầm khác. Chân Lý uyên bác, tinh thông quy luật vận động của giới tự nhiên, xã hội, lịch sử và tư duy. Song nếu không có sức mạnh vật chất để hòa hợp, thì trí tuệ tuyệt vời đó cũng vô nghĩa, đến mức phải trở lại đời sống hoang dã. Họ chỉ đem lại những giá trị to lớn cho chính mình và cho dân tộc khi biết kết hợp với nhau và khoan dung, độ lượng, nhân ái trong cách nhìn nhận và giải quyết những tồn tại lịch sử và quá khứ chiến tranh. Cuối cùng nhờ biết cách chung sống với chân lý và vượt lên những đố kỵ, ghen tuông, Thạch Đế đã trưởng thành vượt bậc; trở thành “Chủ tịch Đại hội đồng hoàng đế” và nhìn thấu được tương lai. Với Lý Thông, tôi không muốn chỉ là nhân vật phản diện với nghề bán rượu và lòng tham dẫn đến độc ác, lừa lọc. Tôi đã xây dựng Lý Thông thành đại diện của phương thức sản xuất hàng hóa. Với tư cách một người nghèo khổ, bị áp bức bóc lột, Thạch Sanh từng căm thù phương thức sản xuất này và dùng “bạo lực siêu quần’ (nếu hiểu là cách mạng xã hội cũng không sai) để lật đổ và nhốt vào gốc cây đa. Nhưng rồi trước quy luật phát triển, Thạch Đế đã phục hồi và giao quyền kinh doanh cho Lý Thông. Từ đó mở ra cơ hội hội nhập, phát triển cho cả vương quốc. Khi được Thạch Đế đối xử như vậy, Lý Thông cũng tự điều chỉnh mình - nhân ái hơn và trách nhiệm hơn với đất nước.
Tôi viết lời tựa này không vì mục đích “tiếp thị”, mà mong rằng bạn đọc không suy diễn quá mức, gán ghép vô căn cứ những nhân vật và các sự kiện được mô tả trong truyện dài này. Xin nhắc lại đây là tác phẩm được sáng tác hư cấu chứ không phải tài liệu viết về lịch sử. Xin trân trọng cảm ơn và chúc mọi sự tốt lành cho tất cả chúng ta!
Hè 2009
Tác giả - Lại Văn Long
