Có thể nói, Chơi vơi cũng có nhiều ấn tượng. Tôi đặc biệt thích màu sắc, độ sáng tối tinh tế mà đạo diễn đã khéo léo lựa chọn. Nó cho chúng tôi một cảm giác về sự huyền ảo, hư vô của thế giới thực tại; sự đối lập một cách phi lý giữa sáng và tối, giữa tốt và xấu, giữa tồn tại và không tồn tại… Hơn thế, những góc quay cận cảnh, trong ngõ hẹp, cầu thang, đường phố v.v…đã phần nào cho thấy sự bức bối, tù túng của cuộc sống hiện tại, một cuộc sống “kinh tế thị trường” đang báo động về các giá trị. Chật hẹp! Tối tăm! Ồn ào! Ngột ngạt! Là những cảm giác bao trùm lên toàn bộ chúng ta khi theo dõi diễn biến của phim này.
Nếu được phép chọn một diễn viên xuất sắc nhất của Chơi vơi, tôi sẽ không ngần ngại chọn Phạm Linh Đan, cô diễn viên người Pháp gốc Việt trong vai Cầm – tiểu thuyết gia. Cầm diễn rất có hồn, cá tính mạnh. Đặc biệt, đôi mắt sắc lạnh của Cầm luôn ám ảnh người xem về một nỗi niềm khắc khoải sâu kín không thể nói hết bằng lời. Cầm đang sống mà cũng như đang lạc lõng với cuộc sống.
Tuy vậy, những cái “được” của Chơi vơi cũng chưa thật sự đáng kể. Trong khi đó, còn nhiều điểm bất cập rất đáng để chúng ta phải quan tâm, không chỉ riêng cho bộ phim này mà còn là cho điện ảnh Việt Nam thời hiện đại.
Cái hạn chế đầu tiên tôi muốn đề cập chính là lối diễn xuất của các diễn viên. Ngoài cô diễn viên Linh Đan rất có hồn thì còn lại đa phần các diễn viên trong phim diễn vô hồn, cứng nhắc. Tôi luôn có cảm giác các diễn viên còn lạ lắm với cuộc sống này, lời nói hành động cứ như là người ở đâu đâu ấy(!) Tính cách của nhân vật cũng chưa thật sự ấn tượng, còn nhiều nhân vật được xây dựng có tính cách khá khập khiễng. Điển hình nhân vật Hải (Duy Khoa đóng), đoạn đám cưới ở đầu phim anh ta uống rược (bia) với bạn bè trông rất lọc lõi, ma mãnh, có chút gì đó láu cá. Thế mà trừ cảnh đó ra, tất cả các lần xuất hiện sau, Hải lại tỏ cho chúng ta nhận ra đây là một nhân vật ngờ nghệch, trẻ con, vừa ngây ngô vừa trong sáng(?) Hay nhân vật Duyên (vợ Hải, do Đỗ Hải Yến thủ vai) cũng là một nhân vật khá có tính cách không đồng nhất trong toàn bộ diễn biến của bộ phim. Nhân vật này lúc đầu tỏ ra hồn nhiên, ngô nghê, cái gì cũng thắc mắc, cũng mè nheo thế mà sau đó lại trở nên táo bạo, liều lĩnh. Nếu cho rằng vì cuộc sống gia đình lạnh nhạt khiến người phụ nữ phải vượt qua tất cả sống với khát vọng chân chính của mình thì sự chuyển biến tâm lý, tính cách của Duyên cũng chưa thật sự “chín muồi”. Tôi cho rằng bối cảnh của cuộc sống gia đình cùng Hải chưa đủ “đô” để khiến Duyên phải tìm một thú vui xác thịt với một người đàn ông khác. Hành động của Duyên làm cho chúng ta e ngại về sự dễ dãi, buông thả của giới trẻ trong cuộc sống hiện đại.
Nói đến nhân vật lại không thể bỏ qua một yếu tố khá quan trọng, đó là lời thoại của phim. Tôi có cảm giác Chơi vơi nói riêng và phim Việt Nam nói chung có cái gì đó bất ổn trong lời thoại của các nhân vật. Lời thoại rất không tự nhiên, nói một cách nôm na là nhân vật “trả bài” chứ không phải đang giao tiếp. Các mẩu đối thoại thì nhàn nhạt, dường như nói một câu thì người xem đã đoán được câu tiếp theo sẽ nói như thế nào. Ngữ điệu có gì đó ngang ngang, vô cùng nhàm chán.
Điều hạn chế nữa của phim Chơi vơi chính là thiếu những tình tiết tạo kịch tính. Một bộ phim hay là sự xâu chuỗi các tình huống thắt nút, mở nút hấp dẫn khán giả. Trong khi đó, Chơi vơi lại rời rạc, thiếu tính xâu chuỗi trong các tình tiết, thiếu điểm nhấn. Tôi có cảm giác khán giả đang xem phim này, gặp việc gì đó bỏ đi mươi mười lăm phút rồi trở lại xem tiếp, cũng chẳng ảnh hưởng gì nhiều, chẳng có gì đáng tiếc. Trong khi đó, nhiều bộ phim hay, từ khi bật màn hình lên, chúng ta sẽ khó lòng rời mắt khỏi màn hình bởi vì mất đi một đoạn nhỏ thôi có thể sẽ khiến ta không theo dõi được diễn tiến của câu chuyện.
Trong phim, nhiều chi tiết có vẻ lê thê, dài dòng không cần thiết. Chi tiết nhân vật Hải tìm mua một chai rượu “tráng dương bổ thận” là một chi tiết… không đến nơi đến chốn. Nếu đó là chai rượu ‘thường” thì không đáng nói, nhưng nếu là chai rượu “lạ” thì phải có cái gì đó “lạ” diễn ra. Hoặc là “lạ” vì nó không phát huy tác dụng đối với Hải, hoặc là “lạ” vì nó phát huy tác dụng quá mức, không đúng chỗ gây kịch tích, xung đột mạnh mẽ trong kết cấu câu chuyện. Ở đây đạo diễn lại biến cho chai rượu “al5” trở lại thành chai rượu “tầm thường”.
Có người cho rằng đây là một phim có nhiều cảnh quay “nóng”! Những cảnh nóng hoặc sex không phải hiếm hoi trong điện ảnh từ trước đến nay. Đặc biệt trong nghệ thuật đương đại, những cái ấy càng phổ biến hơn. Đã đến lúc chúng ta nên bỏ những khắc khe với các yếu tố nhạy cảm này. Riêng tôi, tôi cho rằng “nóng” là bình thường, tuy nhiên, phải “nóng” cho thật sự nghệ thuật mới đúng với cốt cách của phim ảnh chính quy. Chúng ta đề cập đế những cái “tầm thường” của con người nhưng qua đó chúng ta chuyển tải một thông điệp cao thượng, một giá trị nhân văn thì hoàn toàn đáng hoan nghênh. Nếu chúng ta chỉ đề cập đến cái thấp hèn vì muốn đánh vào tính tò mò, thị hiếu rẻ tiền, xem “sex” là cứu cánh chứ không phải phương tiện, thì e rằng chúng ta nên nghĩ lại. Tôi xem những cảnh được cho là “nóng” của Chơi vơi, chỉ thấy cảm giác có gì đó gượng gạo, khiên cưỡng, thô thiển. Có cần phải quay nhiều những cảnh nhân vật nữ tắm, thay đồ, quay cận cảnh đùi, mông của họ? Để nói lên điều gì qua những cảnh quay tầm thường ấy?
Xem Chơi vơi tôi cứ thắc mắc mãi, không biết tác giả lấy bối cảnh câu chuyện này ở đâu, vào thời điểm nào? Tôi không nghĩ là cuộc sống của xã hội Việt Nam thời hiện đại này lại tù túng, chật hẹp, bức bối như những gì mà bộ phim đã thể hiện. Nhịp sống quả thật có nhanh hơn, hối hả hơn nhưng không đồng nghĩa với sự đen tối, bế tắc như thế. Hầu như không có một điểm sáng nhỏ nhoi nào le lói trong tương lai của tất cả các nhân vật. Mọi thứ sẽ trở nên tắc tị hay sao???
Khi biết tôi viết bài này, một người bạn cung cấp cho tôi thêm một thông tin. Anh bảo rằng phim này đã được trao Giải thưởng gì đó của Hội Phê bình Điện ảnh quốc tế tại Venise hồi tháng 9 năm nay. Thật sự tôi cũng hơi “chới với” khi biết thông tin này. Nhưng tôi lập tức bình tĩnh ngay và cho rằng dù có “không tin được” thì đây cũng “là sự thật”. Mỗi giải thưởng đều có một tiêu chí riêng, một hội đồng riêng và biết đâu Chơi vơi lại hợp với các “tiêu chí” ấy! Dù sao đi nữa, tôi cũng mong các nhà phê bình, công chúng tiếp nhận hạy thật sự tỉnh táo trong quá trình tiếp nhận, đánh giá. Đừng để các ảo danh của tác phẩm nghệ thuật dẫn dắt thị hiếu thẩm mỹ của mình.
Nói gì thì nói, tôi chỉ đồng cảm với những khán giả “thấp cổ bé họng” như chúng tôi. Nhiều lần chứng kiến cảnh tượng một người xem xong bộ phim Việt Nam, chửi đổng vài câu rồi lại thôi. Trong khi ấy, bộ phim đó lại được giải này giải nọ. Công chúng lại tự đặt ra câu hỏi: “Có phải mình đã lạc hậu rồi chăng? Nghệ thuật bây giờ phi thường đến thế sao?” Riêng tôi cho rằng, dù bộ tác phẩm nghệ thuật như thế nào đi nữa, cần phải hướng đến công chúng. Đó nên là mục đích cao cả nhất, thiêng liêng nhất mà người làm nghệ thuật nên biết và tâm niệm. Dù tác phẩm của anh đạt giải này giải nọ, nhưng nó xa rời thực tế, không được công chúng đón nhận thì đó cũng là thứ vứt đi.
Khán giả Việt Nam rất có tinh thần tự hào dân tộc. Chúng tôi chua chát khi các kênh truyền hình Việt Nam suốt ngày lúc nào cũng phát phim Hàn Quốc, phim Hồng Kông, Trung Quốc, Mỹ… mà hầu như vắng bóng phim Việt Nam. Chúng tôi sẵn sàng ngồi hàng giờ, thậm chí hơn thế để xem phim truyền hình “made in Viet Nam” nhưng chúng tôi yêu cầu nó phải thật sự chất lượng. Không thể bắt chúng tôi ăn mãi một món ăn tệ hại trong khi các món ngon khác lúc nào cũng bày biện xung quanh, sẵn sàng mời gọi. Trở lại bộ phim Chơi vơi, tôi cho rằng đạo diễn Bùi Thạc Chuyên cũng đã đem đến cho chúng tôi một cảm giác “chơi vơi” thật(!)
