Từ mảnh đất thơ Bình Định, tận miền Trung nắng gió xa xôi, Mai Thìn về thăm Tây Bắc “xứ thiêng liêng rừng núi đã anh hùng”. Chuyến viếng thăm, đã đọng lại trong tâm hồn nhà thơ “Giấc mơ hoa ban trắng”. Bài thơ như một cô gái có duyên thầm, càng tiếp xúc càng thấy say “nồng”.

Nhà thơ đã mượn giấc mơ để diễn tả cảm xúc của mình về một sự thật lịch sử. Những liệt sĩ Điện Biên 55 năm về trước như một câu chuyện xưa giữa cuộc sống bây giờ, nhưng vẫn hiện lên rõ nét: “súng vẫn trên vai cơm vắt vẫn bên người”, “dọc Tây Bắc đi tuyến đường nào cũng thấy các anh giăng dây kéo pháo qua đèo…”. Vẫn vẹn nguyên một tấm lòng thơm thảo:

“các anh đứng dọc sông Đà, Nậm Tao, Nậm Rốm
nhìn nước xuôi thương nhớ bấy quê nhà
…mơ ước một lần về phép
thăm mẹ già đi dưới hàng cau”

Các anh như dừng lại, trong tư thế của một thời để cho đất nước đi lên những ngày mới. Năm tháng trôi dài mà nỗi nhớ quê thương mẹ vẫn còn chưa thực hiện. Khoảng cách không gian, độ dài thời gian như khoảng lặng của nhớ thương. Những hình ảnh thơ bình dị mà gợi xúc cảm đến nao lòng. Đó là những con người của một thời, anh bộ đội Cụ Hồ, bình dị chân chất. Những con người đã đem tuổi thanh xuân đền nợ nước, làm nên chiến thắng Điện Biên “chấn động điạ cầu”. Thực đó mà đẹp như một giấc mơ.

Thời gian trôi xa. “55 năm. như đã lâu rồi / viên đạn bắn các anh nằm quên trong bảo tàng chứng tích”. “quá mỏi suốt 55 năm trong những ngôi mộ có tên và không tên”… là những câu thơ có tính phát hiện đầy hình ảnh về hiện thực lịch sử. Rồi hình ảnh mái “tóc xanh” giờ “đã trắng bên đồi”. Người viết bài này không muốn tác giả miêu tả các anh già. Khi dạy học ở Nam Định, những học trò của tôi lên đường vào Nam chiến đấu chống Mỹ. Có những em không trở về đã hơn 30 năm, nhưng với niềm thương nhớ đợi chờ, trong lòng tôi các em vẫn trẻ trung như ngày ra đi vậy. Nhưng cũng phải thôi, mỗi một người có cách nhìn nhận, khám phá riêng của mình về đối tượng. Chính cái riêng ấy mới thật sự cần thiết cho thơ ca.

Rồi hoa ban trắng, mỗi mùa xuân lại nở trắng trên núi rừng Tây Bắc… Những sự thực ấy lại hóa thành giấc mơ của tác giả, với một liên tưởng bất ngờ đã tạo nên một biểu tượng nghệ thuật đầy ấn tượng.

“Dọc Tây Bắc đi tuyến đường nào cùng thấy/ các anh giăng dây kéo pháo qua đèo/  trắng và trắng từng cánh hoa bạc trắng/  bời bời/  một giấc mơ”.

“Trắng và trắng”, màu tóc trắng của các liệt sĩ Điện Biên như hoà nhập với sắc trắng của hoa ban để trở thành “từng cánh hoa bạc trắng” lan tỏa khắp núi rừng Tây Bắc, và ngập tràn trong giấc mơ. Một màu trắng tinh khiết, kết tinh vẻ đẹp cao quí của con người và tạo hóa, như tồn tại vĩnh hằng của các liệt sĩ cùng với mùa xuân của đất nước trong niềm thương mến biết ơn của dân tộc. Các anh không chỉ đẹp như hoa ban, mà còn đứng “dọc sông Đà, Nậm Tao, Nậm Rốm…” để dẫn mùa xuân về với đất nước quê hương.

Từ mơ đến thực, rồi từ thực vào mơ. Thực, mơ vừa tương ánh với nhau, lại vừa thống nhất với nhau để nâng cảm xúc thơ cất cánh. Biên giới giữa thực và mơ không còn phân biệt được, gieo vào lòng người một cảm xúc mông lung khó tả, như nỗi bâng khuâng lưu luyến không nỡ rời. Một bài thơ viết về lịch sử như thế không nhiều trong thơ ca hiện tại.

T.T (Bình Định)