Tác phẩm vào chung khảo cuộc thi truyện ngắn ĐBSCL lần thứ IV

CUỘC THI TRUYỆN NGẮN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LẦN THỨ IV
HỘI LIÊN HIỆP VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH AN GIANG ĐĂNG CAI NĂM 2011

CÁC TÁC PHẨM VÀO CHUNG KHẢO
Cập nhật ngẫu nhiên không theo số điểm

CHẺ ĐÁ

+ NHẬT HỒNG

Âm thanh khô khốc, gắt gỏng từ đầu cây búa và cây de chạm nhau phát ra tiếng “Cạch! Cạch!” nặng nề và tiếng mũi de chạm vào đá, hai âm thanh hợp lại thành một thứ âm thanh vừa chát chúa vừa nặng trịch làm cho người nghe đinh tai nhức óc. Ban đầu người nghe khó chịu vô cùng dần dần âm thanh chui sâu vô lỗ tai, nhập vào lòng vào tìm thức nó trở nên gần gũi thân quen. Âm thanh trở thành tiếng hát, lời ru không thể thiếu với người ở bãi đá này. Một buổi trưa chú Hai Hùng dẫn cậu thanh niên bước qua đống đá nói với mọi người: “ Coi có cái búa tạ nào nặng nặng giao cho cậu này một cái coi! Rồi chỉ cho nó đập dá vụng cho quen.” Nói là sở đá của chú Hai Hùng chớ chừng non chục người đàn ông đen đúa, gân guốc quay quần bên các đống đá, có thứ đã thành phẩm, có thứ mới kinh ra còn dang dở, có thứ còn nguyên một khối đá to tướng thấy mà phát ớn. Những tay thợ chực chờ chẻ ra làm cột, dắn dài khác nhau, có cỡ dài năm tấc, sáu tấc, một mét hai, mét tám hai mét… Lỡ tay gãy bể không xài được thì đập vụn làm đá một hai bán cho người ta làm vật liệu xây dựng trộn bê tông cốt thép. Người ở bãi đá hì hụp ngày này qua ngày khác với đá. Đá lầm lì vô tri dưới mưa nắng. Núi đá ở vùng Ba Hòn được nhà nước quản lý huy hoạch cho các công ty lớn đăng ký khai thác, còn lại những tay thợ đá từ đời ông, đời cha truyền lại đem một ra bãi chẻ, đập cắc cụp đổi lấy cơm áo.

Thấy cậu thanh niên mặt mày non choẹt người ở bãi đá nói đùa: “Cầm cây búa này giơ lên trời được nửa giờ thì mới nói chuyện vào nghề.” Chú Hai Hùng cười : “Đừng có nghe theo mấy đứa này, cháu mà cần giơ lên mười lăm phút thôi cũng đủ xỉu, ở đây chưa ai làm được. Thôi, nhàu vô đập đá đi! Tụi bây chỉ cho nó nghen!” Chú hai Hùng nói rồi đi tuốt bỏ lại đám thợ giữa trưa.

Mồ hôi bắt đầu rơi lộp độp trên đá cùng với âm thanh chát chúa cứ bám lấy bên lỗ tai người. Mọi người vẫn thao tác đều đều, có người hỏi cậu thanh niên:

-Có bà con gì với ông chủ hay không?

-Dạ không!

-Sao ông ta dẫn vô đây!

-Không giấu gì mấy chú con ở Cà Mau có vợ được năm tháng, vợ nghe lời người ta bỏ trốn đi nghe đâu ở với người bà con trên vùng này. Con nhớ quá đi kiếm hơn tuần nay không gặp, hết tiền làm gan vô hỏi xin ông Hai Hùng. Ông nhìn tôi nói: “Nếu muốn về liền ông cho một trăm ngàn về quê, còn muốn ở lại dò la tin tức của vợ thì vô bãi đập đá kiếm tiền rồi đi tìm vợ tiếp.”

Người ở bãi đá hỏi:

-Có rầy rà gì không mà bỏ đi!

-Không!

-Sao bỏ đi!

-Vì có người cô ruột nói: “Mày có chồng về đây với một đống em chồng đông đúc, lao động vất vả với mấy vuông tôm, không có tiền bạc gì nhiều, thôi thì trốn đi một thời gian tao hướng dẫn vô sở làm. Ít hôm sau vợ con trốn đi mất.

Những tay thợ ở bãi đá thấy cậu thanh niên thật thà, tội nghiệp, an ủi:

-Thôi ráng đập đá gom góp tiền đi kiếm vợ.

Bãi đá thêm một thành viên mới. Lực định bụng ráng đập một thời gian, lúc ấy có vốn đi tìm vợ, nên ngày ngày ra bãi đá sớm, đến trưa lật cơm nguội ăn ba hột nằm lăn dưới bóng cây nghỉ một chút rồi ra làm tiếp cho đến chiều tối. Mưa cũng như nắng, người ở bãi đá khuyên: “Làm chi dữ vậy? Nghề này cần bền bỉ dẻo dai mới làm lâu dài được!”

Buổi đầu Lực không thể nghe nổi những tiếng chát chua vội vào tai nên lầy bông gòn vo tròn nhét vô lỗ tai cho đỡ khó chịu, ngày một quen dần mới lấy cục bông gòn trong lỗ tai ra. Âm thanh buổi sáng có tiếng trong trẻo, buổi trưa âm vực đục, nặng nề, buổi chiều nhẹ nhàng âm thanh trầm. Cái cảm nhận đầu tiên của Lực là phân biệt được tiếng búa chạm vô đá, mà nhận định được không gian và thời gian.

Mọi thứ ở bãi đá này bỗng trở nên quen thuộc với nhau, hệ lụy lẫn nhau như: Những hạt bui đá bắn ra sau tiếng va chạm phần nặng thì rơi liền xuống đất nuôi rong rêu, phần nhẹ theo không khí bay vào mũi bám vô buồng phổi gắn bó với con người. Mồ hôi đọng lại trên tóc, thấm ướt đẫm sóng lưng vừa nực vừa mát, tạo cho người có cảm giác dễ chịu dưới nắng trưa hừng hực. Những đường nếp nhăn nheo trên trán trên mặt cũng là sự biểu hiện hài hòa cùng da thịt của đá. Mặt đá như mặt người cũng đôi lúc buồn vui, hờn giân, điều này chỉ có ngững người ở bãi đá này nhận ra thôi, ngoài ra không một ai có thể biết được!

“ Thịt đá như thịt người cũng có phần nạc, phần mở, từ đó mà người thợ đá nhận định để hoàn thành công việc của mình một cách khéo léo. Nếu như không biết được tính đá, thịt đá thì chỉ làm cho đá vỡ vụn ra thôi!” -Chú Hai Hùng nói như vậy! Mới buổi đầu nhìn vô đống đá suôn ong người ta vừa chẻ ra chất thành cụm, dài ngắn theo thứ tự Lực không khỏi thắc mắc: “ Đá sao mà chẻ được như vầy hay quá trời!” “ Chưa đâu con, người ta còn làm cối xay bột, cối quết thịt cá, tượng Phật mới tài nữa chớ! Không phải nghệ nhân gì chỉ có mấy bàn tay con nít đục đẻo rồi người lớn sửa lại sơ sơ là thành tượng, thành vật vụng. Con ở đây một thời gian rồi cũng làm được như người ta thôi, không khó gì!”-Lời của chú hai Hùng nói với Lực.

Lực vừa quẹt mồ hôi trên trán thì có tiếng rao :”Bánh ú bánh lá dừa hơ…” Tiếng rao giữa trưa âm thanh như bị vỡ vụn bởi nắng gió chỉ duy nhứt tiếng hơ sau chót còn nguyên vẹn. Lực hạ cây bứa xuống đống dá nhìn cô gái để lộ hàm răng trắng trên khuôn mặt nước da bánh ít. “Hai bánh ú tới rồi bây ơi! Nghỉ tay!” -Chú hai Hùng ra lệnh. Mọi người nhanh chóng chui vào bóng cây, Lực vẫn còn ngồi nhìn số đá vừa đập ra sáng giờ non một khối nhẩm tính: tiền công một ngày, hai ngày, ba ngày…

Chú hai Hùng thấy vậy giục:

-Sao còn ngồi đó, trưa nay chú bao hết cứ ăn no đừng có sợ !

Lực uể oải ngồi phịch xuống gốc cây, hai bánh ú cầm hai cái bánh đưa cho Lực nói:

-Cậu hai kêu em đem cho anh nè! Ăn đi!

Thấy lực buồn buồn ,hai bánh ú nói:

-Bộ anh nhớ vợ lắm hả? Có biết tin tức chị ở đâu chưa?

Lực vừa mắc cở vừa bực bội : Chuyện riêng tư của mình mà con nhỏ bánh ú cũng biết rõ. Kỳ thiệt! “ Người bị vợ bỏ” chắc hết xài.” Nghĩ vậy nên Lực vội vả xé cái bánh ú cắn ngấu nghiên nhai nuốt ực vào bụng rồi nằm lăn dưới gốc cây, lòng rối bời đắn đo: “Đi, hay ở? Về nhà không có vợ buồn lắm, thôi ở một thời gian coi sao?”

Hết mùa nắng tới mùa mưa Lực đã thân thuộc với bãi đá của Hai Hùng, lỗ tai Lực phân biệt được thêm tiếng đá rạn nức sắp vỡ ra, âm thanh êm đềm nhẹ nhàng khi thuận theo chiều của đá, còn nghịch lại thì tiếng giận dổi âm thanh đục nặng nề gãy khúc không như ý của người.

“ Người ta bỏ đi rồi tìm kiếm làm gì? Tìm gặp chưa chắc gì cô ta chịu ở lại! Thôi ráng ở đập đá kiếm tiền cưới vợ khác chắc ăn!” Lời của con nhỏ bán bánh ú nói cũng có lý. Người đàn bỏ nhà đi rồi kể như nước trôi ra sông theo dòng, biết bao giờ trở lại dòng cũ đâu? Lực càng buồn càng nghĩ ngợi, tiếng đập đá như lời chia sẻ nỗi niềm với Lực. “ Cái thằng Lực khéo tay thiệt! Thời gian không lâu mà nó chẻ đá thẳng băng, còn biết nhìn đá: cục này chẻ được, cục này không! Cục này chỉ lấy được năm sáu tấc là cùng.” Nhỏ bánh ú thấy người ta không ngớt lơi khen Lực nó cũng quan tâm hỏi: “ Anh Lực ơi, em ở đây từ hồi còn nhỏ tới giò mà chưa biết nhìn đá, trong khi đó anh mới tới chưa được bao lâu mà như tay thợ vây! Còn nhớ vợ hết!”

Lực thấy ghét con nhỏ bán bánh ú mỗi lần cà rà đến ngồi gần Lực kiếm chuyện xách búa đi đập đá hoặc trốn vô gốc cây nằm ngủ. Vậy mà con nhỏ cũng kiếm cho được nhét vào gốc cây vài cái bánh ú rồi bỏ đi. Mười lần như một, Lực thấy bánh để đó không ăn bỏ sợ tội đem cho mấy chú ngoài bãi đá, có khi ngồi nhai ngỏm ngoẻm, vừa ăn vừa đếm đá.

Hai Hùng thấy Lực siêng năng khéo tay tính tình đầm thấm nên nói: “ Về quê làm gì, ở đây làm đá rồi chú lựa chỗ mai mối cưới vợ cho mọc rể gốc sống ở đây luôn như chú nè!”

Một buổi chiều nắng vắt qua bóng núi chim bay về tổ, Lực nhìn từng cánh chim xa xôi thấy lòng buồn nhớ nhà vô tận. Đêm đó Lực quảy gói rời bến đá về quê. Vắng Lực bãi đá chừng như lạc lõng tiếng va chạm rời rạc nhau. Con Hai bánh ú hỏi cậu Hùng:

-Cậu ơi, cậu có biết nhà anh Lưc ở đâu không?

- Chi vậy?

-Con đi kiếm ảnh lên chẻ đá, vắng ảnh con thấy buồn quá!

Hai Hùng nhìn đứa cháu gái gọi mình bằng cậu ruột, cha nó mất sớm ở với mẹ mới mười tám tuổi ôm gói theo thằng thợ chẻ đá ở bến này được một đứa con. Chẳng may thằng đó vắng số bị tai nạn đá đè chết tức tưởi. Nó chỉ tròn hai mươi tuổi đội tang chồng ôm con mọn. Nay nó luôn miệng nhắc đến Lực. Hai Hùng nhìn nhìn đứa cháu buồn buồn:

-Biết đâu mà tìm con ơi! Câu cũng thấy thương tánh nết thằng Lực hiền hậu siêng năng. Người xưa có câu: “Hữu duyên thiên lý ngộ. Vô duyên đối diện bất tương phùng.” Có duyên xa mấy cũng gặp. Vô duyện trước mắt cũng không gần được nhau.

Một buổi trưa, người ở bến đá thấy Lực vai quẩy gói đứng trên đống đá nhìn vô bãi các chú chạy ù ra mừng như má đi chợ về. “ Lên đợt nầy ở luôn đừng đi nữa nghen Lực! Mới có mấy ngày mà có người nhơ quá trời!”

Người ta thấy con Hai bánh ú mặc bộ đồ mới đội xề bánh ra chợ sớm rồi trưa về tấp vô bãi đá, miệng cười tươi vui vẻ hẳn ra. Người ở bãi đá trêu chọc: “ Sửa soạn cho thằng Lực mê hả?” Hai bánh ú nguýt một cái rồi ngoe ngoẩy bước qua đống đá đem bánh ú nhét vô gốc cây cho Lực.

Người ở bãi đá vui miệng hỏi Lực:

-Bộ chú mê bãi đá này lắm hả? Quảy gói về rồi cũng lót tót quẩy gói lên? Con Hai bánh ú thương mầy dữ lắm, mấy bữa chú mày không có ở đây nó ngồi cú xụ ai hỏi cũng không nói, rồi nó đòi đi tìm mày đó!

Lực ôn tồn nói:

-Từ lúc vợ bỏ đi con chưa có ý định cưới vợ khác, nhưng không biết sao về nhà cứ nhớ bến đá nao lòng. Nhớ những trưa những chiều nghe đá bồi hồi quấn quít với người không thể rời xa.

-Ở bãi đá này có ai làm giàu đâu , mầy đã thấy đó! Ông Hai Hùng ba đời với đá ơở đây mà giờ cuộc sống cũng tạm tạm vậy thôi! Còn tụi tao cũng vậy! Biết vậy mà sao bỏ đá không được! Không làm đá chịu không nổi, hai bàn tay chai sần, da sạm nắng vậy mà mê. Có ai thề nguyền sống chết với đá đâu mà hể vướng với cái nghề này thì không tài nào thoát ra được! Cái nghề mà ông cha ta cho là nghề hạ bạc làm ăn không khá nỗi: “ Nhứt phá sơn lâm, nhì đâm hà bá.” Vậy mà ham? Tại đất địa linh thiên quấn chặc tình người với đá? Đá có gì đó mà người không bỏ được? Dẩu cho cuối đời người đập đá hai nhánh phổi khô cứng lại như đá, thế mà có ai sợ đâu?

Hai Hùng đem về bãi đá một khối đá to vuông dài nói:

-Ít khi được khối đá tốt như vầy! Nếu chẻ cột thì được nhiều lắm, lời gắp bội.

Hai Hùng ra lệnh cho anh em khoan mỗi cạnh mười hai lỗ rồi chẻ làm hai, rồi làm tư, làm tám. Lực đi vòng vòng rờ rẩm khối đá nói với chú Hai Hùng:

-Không được chú Hai à, nếu làm theo chú nó sẽ bể ra làm tư mà không như ý của chú, không lấy được trụ dài, chú sẽ thất vọng.

Hai Hùng dằn mặt Lực:

-Tao làm đá từ lúc mười tuổi đến giờ mà! Cứ làm như vậy đi!

Khối đá run lên giãy giụa một lúc rồi bể ta làm năm khối nhỏ, có khối lăng ra đúng chỗ đứng của Hai Hùng. Chú nhúng chân nhảy tránh né, nhưng cú nhảy bị trượt chân té vô cạnh đá, máu vọt ra lênh láng. Mọi người hoảng hốt ôm Hai Hùng chở vô nhà thương cấp cứu. Sau một ngày cứu cấp chú Hai tắt thở trên giương bệnh vì phía sau gáy chú Hùng bị thũng một lỗ rất sâu bác sĩ không tài nào cứu chữa. Chôn cất ông Hai Hùng xong bãi đá hoang lạnh đến dễ sợ, chiều chiều thấy khói núi u ẩn như hồn người thợ đá Hai Hùng lẫn quẩn đâu đây! Thím Hai buồn nói với Lực và anh em ở bãi đá:

-Các em cháu cố gắng gíup tôi giải quyết hết số đá ở bãi để lấy một số tiền trả công cho anh em rồi giải thể ai về nhà nấy kiếm phương kế khác làm ăn.

Có người hỏi Lực:

-Sao chú thấy khối đá chẻ không được mà không can ông Hai Hùng?

-Con có ý kiến mà ổng không nghe!

Sao chú rờ rờ khối đá mà biết tài vậy?

-Khối đá có đường rạn nức kín, chú hai sơ ý và có chủ quan cứ nghĩ khối đá nào cũng giống nhau.

Lời của Lực gây sự tin tưởng ở bãi đá, từ đó ai cũng nghe theo Lực không một chút do dự.

Hết đá ở bãi, người ở bãi đá ý kiến với Lực:

-Thôi mình kiếm vài khối đá đem vè chẻ cho vui, chớ giờ ngồi nhà chờ kiếm nghề khác cũng buồn.

Lực thay Hai Hùng sớm tối theo dõi từng đường gân sớ thịt của đá trên bến bãi. Hàng thành phẩm chất lượng cao, ít vỡ vụn gần như chính xác như ý. Hết bánh ú bánh lá dừa hai Hương đem cơm nước đến tận nơi cho Lực, quần áo chiều về Hương gom đem đi giặt giũ.Thím Hai Hùng thấy vậy nói:

-Con Hương nó thương con dữ lắm! Thôi thì chọn ngày tốt tao đứng ra tổ chức bữa tiệc công bố với xóm làng cho hai đứa thành vợ chồng, để lo giàu nghèo với đời. Sống một mình buồn lắm!

Lực dần dừ nói:

-Con sống một mình không muốn đủ, có vợ sao lo nổi?

-Khó khăn lây lất rồi sẽ qua, rồi con cũng khôn lớn. Tao hồi đó nhập với chú Hai Hùng cảnh khổ hơn gắp năm mười lần đâu có được như bây giờ đâu? Nghe lời thím đi!

Nắng chiều nghiêng qua dáng núi in đậm trên lưng trời phía xa xa, nơi bãi đá vẫn đều đều tiếng “ Cạch! Cạch!” Âm thanh lắng trầm một phần bị sức nóng của nắng đè xuống, một phần bị gió lùa bay đi tạo nên một thứ âm thanh rất hiện hữu. Người nghe gần như mê hoặc, một thứ âm thanh biến thành ngôn ngữ đặc biệt chỉ có những người nơi bãi đá mới nhận ra thôi. Đá rịn mồ hôi luôn tỏa ra sức nóng âm âm truyền cảm vào người vừa gần gũi vừa tình tự! Lực nghe trong âm vang ấy có linh hồn của đá, đá cũng biết buồn, biết cô đơn. Ngày xưa nhạc sĩ Trịnh công Sơn trong một phút giấy xuât thần tình cảm đã bày tỏ lòng mình với đá: “Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau.”

Lực bên bãi đá thoáng chốc mới đó mà đã hơn hai mươi năm, lúc mới tới đây tóc còn xanh nay đã ngã màu đá, lại có thêm đám con nít chiều chiều ra bãi đá lượm những cục đá trong trẻo khẻ, đập dựng hình tượng con trâu con cò chơi nhà chòi, thấy đá cứng hỏi bố: “ Sao cho nó mềm để nặn con chim con cò được bố?” Lực nhìn đám trẻ con ngây thơ : “Đá cứng thì mình kiếm thứ cứng hơn để đục tượng.” “Được hông bô?” “ Được chớ!” Chúng vừa chơi vừa hỏi : “ Bố ơi, đá này ở đâu mà có, đá này có quen với nhà mình không? Con mê đá lắm…” Lực như không nghe thấy lời của con, cứ đi vòng vòng bãi đá nhẩm tính trong đầu: “ Khối đá này cho con vào trường, khối này cho Hương may quần áo, còn lại nhín mua sợi dây chuyền cho Hương đeo, chuyến này chắc được, mấy lần trước tính rồi trôi luôn. Tội nghiệp từ ngày cưới đến giờ cô ta ước ao có sợi dây chuyền.

Nắng tràn qua đống đá, màu nắng tươi hơn mọi ngày.

NHẬT HỒNG

Cập nhật ngày 1.12.2011 theo nguyên bản do Ban tổ chức cuộc thi chuyển đến Website Sông Cửu Long