-                       Thằng cháu mày hình như ở đâu mới tới đây, sao ngang xương lại biết tới cái biệt danh Năm Thèm chớ? - Ông Trưởng ấp già có vóc người gầy nhom, tỏ ý rất tò mò qua cái ánh nhìn vào tôi nằm phía trên cặp kính lão.

Tôi thực sự cảm thấy có điều gì đó không ổn đối với cái biệt danh nghe là lạ kia. Rõ ràng, đã từng cỏ một biểu hiện không bình thường ngay trong lần đầu tiên khi tôi mở miệng nhắc tới nó. Tôi đã quả vô ý, vô tứ thì phải? Lúc nãy, ở ngay trước cửa nhà người chủ sở hữu cái biệt danh kia, tôi đã ong óng: “Bác ơi cho hỏi thăm, nhà của ông Năm Thèm có gần đây không?”....

-                      Chà...Chà! Hỏi tên Năm Thèm ngay trúng chỗ ổng luôn hả? Rôi ông có nói gì với thằng cháu mày không?- Ông Trưởng ấp con mắt muốn trợn tròng.

-                      Dạ, thấy ổng cũng...

Bây giờ thì cơ sự đã rõ rồi. Đích thị cái thằng cha ngồi ngoài quán cà phê ven đường đã cố tình chơi xỏ, khi bày cách cho tôi: “Anh cứ chạy thẳng vô đó chừng năm trăm thước, qua chỗ cua quẹo có mấy bụi tre. Nhà ổng ở gần đó. Cứ hỏi tên ông Năm Thèm, chớ Lê Văn Tâm, Văn Tư gì đó người ta không ai biết đâu!”.

Ông già có cái búi tóc củ tỏi phía sau ót, tuổi độ bảy mươi ngoài, đang xách thùng tưới mấy chậu cây kiểng trước sân bất chợt quay ra nhìn tôi chưng hừng.

-                      Năm Thèm là tui đây!- Ông trả lời sau một vài tiếng dặng hắng nghe nặng nặng- Chú em kiếm nhà tui có chuyện gì?

Tôi nói qua lý do mình là nhà báo, bữa trước đến huyện cồng tác nghe có người kể chuyện về một ông già chuyên tâm làm việc từ thiện xã hội, mới đây ông còn tự nguyện hiến cả công đất mặt tiền giáp lộ cho nhà nước xây trường mẫu giáo, nên muốn gặp gờ để viết bài phản ánh.

-                       Mấy chuyện như vậy có gì đâu mà đưa lên báo, chú ơi!- Giọng nói của ông già chừng đã nhẹ nhàng hơn, nhưng không nghe ông mời tôi vào nhà.

Mà tôi đã vào rồi. Ông sai con cháu pha trà và ngồi trò chuyện cùng tôi với một vẻ không mấy mặn mòi. Thật khó cho tôi. Ý định viết một bài ký chân dung về một con người từng trải đời, giàu lòng nhân ái, có nhiều đóng góp cho xã hội chắc chắn phải có nhiều tâm sự, nghĩ suy vừa phong phú vừa sâu sắc, ấn tượng... của tôi sẽ khó mà thể hiện cho ra được. Bởi hình như ông đang có một tâm trạng gì đó không được vui. Ong không muốn cởi mở những điều tôi muốn biết. Tỷ như khi tôi hỏi: “Cái duyên cớ nào đưa bác đến với các hoạt động xã hội suốt những năm qua?”’, thì ông chỉ đáp gọn hơ: “ Ở đời, cứ thấy chuyện gì tốt thì làm!”. “Khi quyết định hiến cả ngàn thước đất để xây trường học, bác có điều gì đắn đo?”. Ông vẫn bằng một giọng nói hết sức châm rãi: “Có gì đâu mà phải đắn đo. Làm trường học là cho con cháu mình chớ đâu”... Tôi tìm cách khơi gợi thêm nhưng vẻ không ăn thua. Thôi được rồi- lôi nghĩ- nhân vật không tự nói về mình thì phải có cách khác vậy. Và đó là lý do vì sao tôi đang ngồi trước mặt ông Trường ấp già đây.

Ông trưởng ấp già rót cho tôi ly trà còn âm ấm, chưa chịu bỏ qua câu chuyện khiến ông hình như vẫn đang ấm ức:

-                       Đám ôn binh dịch tể nào tới giờ còn muốn xúc phạm ông già Năm vậy cà? Thằng cháu mầy có nhớ mặt cái thằng chỉ đường lúc nãy nó dày, mỏng ra làm sao?

Tôi phác họa vài nét rằng người ấy tuổi cũng sồn sồn cỡ tôi, vóc người trung trung, cách ăn bận khá tươm tất, nhưng mặt mũi coi mòi hơi láu cá thế nào.

-                      Cái thằng mặt thỏ mỏ dơi chớ gì! Hồi sáng này nó mặc cái áo màu xanh có bông có hoa phải không? Hừ, Thằng Mách chớ còn ai vô đây. Cái thằng... ba đời không lai giống mà! Lúc thằng cháu mầy mới nói ra là tao nghi nó liền. Ở đời, sao lại có loại người chỉ thích nghe, thích nói tới chuyện xấu, chuyện dở hơn là chuyện tốt, chuyện hay của người khác. Mà thôi, cái sự này để nói sau. Thằng cháu mầy muốn biết thêm về ông Năm Tâm- Lê văn Tâm ở ấp này hay làm việc thiện giúp người, hiến đất cất trường, vận động làm cầu, làm đường...để viết báo hả? Tao hoan nghênh cả hai tay. Anh Năm lẽ ra phải được biểu dương từ lâu rồi. Thằng cháu mầy cần biết điều gì cứ hỏi. Tao chỉ ngắn gọn một điều rằng: anh Năm là một người tốt, chuyên lấy việc giúp đỡ người khác làm niềm vui. Như thằng cháu mầy đã biết đó, ảnh không khá giả gì hơn ai, nhưng trước giờ, hễ trong xóm có người gặp khó khăn hoạn nạn là sẵn sàng chia sẻ. Phải nói rằng cái tâm của ảnh là cái tâm của một người nhân hậu. Ở cái làng, cái xóm này có được một người như ảnh thiệt là phúc đức ba đời...

Tôi tắt máy ghi âm, cảm thấy khá thỏa mãn sau khi đã “năm điều bảy chuyện” thêm về một con người tôi định thể hiện trong bài viết dạng chân dung người tốt việc tốt.

Và lẽ ra tôi đã có thể nói lời chào cảm ơn; nhưng do cũng là một người có tính tò mò, nên tôi cổ tình nấn ná, vòng vo mấy chuyện “năm nẵm năm nào” ở cái xứ này để có thể phăng ra bởi đâu có cái biệt danh nghe là lạ kia.

Ông Trưởng ấp già chừng đã hiểu ra ý tôi. ông bưng ly trà nguội hớp mấy ngụm liên tục, vẻ mặt coi mòi có điều gì đó cần phải đắn đo:

-                       Cái gì nó cũng có căn do của nó. Thằng cháu mầy muốn biết chuyện về cái biệt danh Năm Thèm chớ gì. Thì tao kể cho nghe rồi bỏ... Chuyện này thực ra cũng chẳng có gì, lẽ ra nó phải được quên từ lâu rồi. Tao thiệt tức cái mình, không hiểu sao người đời lắm lúc bất công với nhau như vậy. Họ đánh giá cái tốt, cái xấu nhiều khi chỉ từ một góc nhìn hẹp, thiếu hiểu biết...

***

Chuyện xảy ra đã hơn năm chục năm về trước. Xóm rạch Cua Đinh khi tôi còn nhỏ, nhà cửa còn thưa thớt lắm. Được cái, nơi này đất tốt, trồng thứ cây gì cũng mau có bông có trái. Một vài gia đình trong đó có bác Sáu tôi rủ nhau đào liếp trồng dưa hấu Tet. Được thời vận hay sao, ngay mấy mùa vụ đầu, dưa hấu đã đem đến cái xóm chỉ toàn có nhà lá này một luồng sinh khí mới. Những câu chuyện có liên quan tới dưa hấu đều được mọi người quan tâm, bàn tán. Và biệt danh Năm Thèm bắt đầu cũng có duyên cớ từ cái chuyện trồng dưa hấu này.

Tôi với Năm Tâm biết nhau từ hồi còn nhỏ. Ánh lớn hơn tôi vài ba tuổi. Năm tôi mười bốn, mười lăm, bắt đầu bể tiếng, thì anh đã biết đi ghẹo gái ở đầu trên xóm dưới. Trong cái nhớ của tôi hồi ấy, Năm Tâm là một anh con trai khá hiền lành, làm lụng giỏi giang. Nghe kể anh phải lòng chị út Mộng ở rạch Bà Nhang cách xóm tôi một giang đông có lôi đi tăt ngang, đoạn đường lội bộ qua cỡ hút chưa tàn hai điêu thuôc. Bên chị ấy coi mòi cũng đã ưng bụng anh chàng biêt thức khuya dậy sớm, tưới băp trông khoai thứ nào cũng giỏi, đã có ý cho người lớn hai bên giáp mặt để tính chuyện cưới gả.

Một đêm trăng muộn, không biết có phải đó là cái đêm trăng khuyết định mệnh chiếu vào cuộc đời một con người hết sức bình thường và đáng thương là Năm Tâm? Tôi còn nhớ bữa sáng sau cái đêm ấy, khi câu chuyện được anh Ba Tưởng- con của bác Sáu tôi- kể, thì cái trăng lưỡi liềm vẫn còn treo lơ lửng đằng sau cây dừa trước cửa nhà tôi. “Lúc đó gân nửa đêm rôi, tao vô chòi chuân bị ngủ, thì thây phía vạt cây trâm bâu có bóng hại ba thằng đi xồm xôm ngang qua phía rẫy dưa. Độ rày, dưa đang mùa chín tới dễ bị mất trộm, nên tao nghi. Thấy tới chỗ bờ bao, ba thằng lựng khựng bàn tán chi đó, tao phăng ra liền. Tụi nó đi ba thằng, nhưng chỉ có một thằng mò vô rẫy thôi, nhìn cái bộ dạng lom khom của thằng ăn trộm, tao thấy mắc cười. Đợi cho nó bợ trái dưa lên, bẻ cuống xong đâu đó, tao mới xẹt đèn pin lên, la lớn: Ẩn trộm! Ăn trộm!... Bị phát hiện, nó lúng ta lúng túng nhưng không chịu bỏ chạy. Biết thằng Tâm chớ sao không, nhưng tao ghét... cái thứ trộm cắp, định đá cho vài đá vô bang hông, nhưng chú Tư đằng chòi bên kia đã chạy lại hỏi: Có chuyện gì? Chuyện gì? Khi tao rọi đèn vô mặt nó, chú Tư mới tá hỏa: ủa, thằng Tâm hả bây?... Muốn ăn dưa sao không hỏi một tiếng mà đi lén lút vầy? Biết nó nói sao không? Nó ấm a, ấm ớ: “Tại... tại...tụi con...thèm!”. Ha...ha! Thèm thì đi ăn trộm, bị bắt quả tang. Từ nay đừng kêu tên nó thằng Tâm nữa, mà kêu nó bằng tên Thèm! Năm Thèm. Ha...ha!”. “Đừng có kêu bậy bạ vậy, không nên đa!- Bác Sáu gái tôi lúc đó đã lên tiếng can ngăn- Chắc tại tụi nó đi chơi về khuya khát nước, nghĩ chỗ láng giềng, quen biết không tới nỗi nào mới làm vậy, chớ thằng Tâm mà trộm cắp gì!”.

Quả là, mọi chuyện đều có căn do của nó. Ông anh họ Ba Tưởng của tôi thời ấy cũng đương độ trai tơ, cũng thích đi lân la nhà mấy cô gái trẻ nơi xóm trong, xóm ngoài để chọc ghẹo mấy câu bâng quơ. Không biết có cô gái nào chịu để mắt tới “Cái thằng đã xấu tướng mà ăn nói hay trớt quớt!” là anh hay chưa? Chớ tôi biết rõ một điều là trong bụng anh cũng đang tơ tưởng tới một người con gái được tiếng là hiền hậu, nết na: chị út Mộng. Hôm bữa đi chơi cúng đình, nhìn cái bộ điệu lóng nga, lóng ngóng của anh khi được đứng gần chị út Mộng, tôi thiệt tức cười. Mà coi vậy chớ anh chẳng dám hó hé gì đâu, bởi có phần tự ty mình không xứng. Nhưng anh vẫn mơ mộng lắm, nhất là sau hồi tết năm ngoái, vụ dưa hấu nhà anh lại trúng mùa, bán được giá, bác Sáu tôi được xem là một trong số ít người có của ăn của để trong xã.

Chuyện Năm Tâm bẻ trộm dưa hấu tưởng chỉ ít bữa rồi quên, ai dè nó nhanh chóng lan ra đầu trên xóm dưới, lan cả qua rạch Bà Nhang, rạch Ông Cả. Nhiều người kể cho nhau nghe thành câu chuyện cười. Mà người cười nhiều nhất, hăng hái kể nhất không ai khác, chính là ông anh họ Ba Tưởng của tôi. Cái biệt danh Năm Thèm chẳng mấy chốc ai nấy đều biết. Thật tội nghiệp cho Năm Tâm, chỉ vì chút chủ quan, một phút ỉỡ lầm mà phải chịu xấu hổ. đau đớn biết chừng nào, mỗi khi biết ở sau lưng mình hay ở đâu đó có những ánh mắt, nụ cười giễu cợt. Càng tội cho anh hơn khi chừng ba, bốn tháng sau đó có tin: bên nhà chị ủt Mộng đã gạt ngang chuyện gã con cho Năm Tâm, chỉ vì: “Lấy thằng đó về bển thế nào rồi cũng chết danh Vợ Năm Thèm!”. Chị út Mộng không biết có buồn khổ gì hay không? Tôi không biết rõ, nhưng sau đó chừng một năm, chị trở thành chị Ba Tưởng của tôi. Chị về sống bên nhà chồng được chừng mười năm thì anh Ba Tưởng bệnh chết đột ngột. Một thân một mình nuôi ba đứa con khôn lớn, tới giờ chị vần còn ở vậy. Phần anh Năm Tâm, sau mấy chuyện buồn dồn dập, tôi thấy anh có vẻ hơi buồn đời, có lúc đâm ra quạu quọ, lớn tiếng cự nự với những ai cố tình nhắc chuyện mình Năm Thèm. Nhưng chuyện đó xảy ra không lâu, anh ngày càng trở nên trầm tính, ít nói cười hơn thôi. Và được cái, anh vẫn siêng năng, biết chịu thương chịu khó mọi chuyện trong gia đình. Tôi biết anh có một người cha là người có chữ nghĩa, sống rất chan hòa với bà con chòm xóm...

Bài viết của tôi về ông Lê Văn Tâm- một người có trái tim nhân ái-được in báo sau đó chỉ ba ngày (tất nhiên trong đó tôi chẳng đề cập gì tới cái sự “Năm Thèm” cả). Tôi mua thêm báo biếu gởi ngay về cho Đài Truyền thanh huyện, xã, gởi thêm cho ông Trưởng ấp già ba tờ, nhờ ông chuyển giúp đến nhà ông Năm Tâm một tờ, một tờ cho thằng Mách- người đã có ý chơi xỏ tôi bữa trước.

Không biết hiệu quả bài báo của tôi có tác động gì tới ai, khi nó được đọc trên loa truyền thanh hay có người rảnh rỗi nhìn lướt qua? Nhưng sau đó chừng hơn tháng, có một người đàn ông lạ đến tòa soạn tìm tôi để nói chuyện. Người này tuổi trạc băm ngoài, tự xưng là bác sĩ Đức làm việc ở Bệnh viện Y học dân tộc, nhà ở cách đây không xa. Anh nói là đến để cảm an tôi vì đã có một bài viết có tác dụng tâm lý tốt, nhiều bà con ở dưới quê khen hay, rất cảm động. Tôi hỏi: “Vậy chớ có nghe ông già nói gì không?”.

-                      Anh biết ông già em rồi mà!- Bác sĩ Đức có một nụ cười rất hiền- Ổng là người sống nội tâm. Khi đọc bài bài báo của anh xong, ổng chỉ nói một câu: cái tay nhà báo này nghe ở đâu mà viết nhiều quá!

-                      Mà thấy ổng có vui được chút nào không?

-                      Ông gìa đâu có biểu hiện ra mặt. Nhưng xem cách ổng gìn giữ tờ báo của anh đề tặng, em cảm thấy hình như có một niềm an ủi nào đó cho tuổi già. Bởi vậy mới nói là tác dụng tâm lý!

Hai chúng tôi trở thành bạn cà phê hoặc thỉnh thoảng vài ba chai bia với nhau từ đó.

Ông Năm Tâm đã qua đời!

Thông tin này tôi nhận được từ một người bạn của bác sĩ Đức.

Lần đầu tiên trong đời tôi đi dự đám tang một nhân vật tôi từng viết bài.

Hơn cả sự hình dung của tôi trên suốt đoạn đường đi hai, ba chục cây số, đám tang nhà ông Năm Tâm có rất nhiều người lần lượt thay nhau đến phúng viếng. Tôi ngồi gần suốt buổi chiều trong làn khói hương nghi ngút, trong tiếng kèn trống liên hồi bất tận. Bác sĩ Đức nói với tôi: “Ba em ra đi thanh thản lắm!”. Tôi nhận ra trên gương mặt rất nhiều người thân, nhiều bà con chòm xóm với gia đình một niềm tiếc thương đằm thắm, chứ không đến nỗi bi ai, thảm thiết. Hình như đó là chính là sự mong mỏi của người vừa mất. Thật bất ngờ, xúc động khi mọi người được chứng kiến cảnh năm, bảy cô giáo trẻ dẫn theo một tốp học trò mẫu giáo chừng hai, ba chục đứa từ ngôi trường gân bên, đến trước linh cữu nói là: “Đến xá tiễn ông Năm, trước lúc ông đi xa!”. Và riêng tôi còn có một điều hơi bất ngờ khác, khi nghe tiếng một ai đó nói: “ Trống chỗ rồi, vô cúng luôn Mách ơi!”. Tôi nhận ra ngay cái người đã có ý chơi trác tôi hồi hơn ba năm trước..Rõ ràng cũng cái gương mặt nhỏ choắt, hai khóe miệng hơi cong lên, anh ta vừa đứng lên từ một bàn nước cạnh chỗ tôi ngồi. Với một vẻ mặt khá đỗi trang nghiêm và một ánh mắt rất đỗi thành kính, y đốt hai nén nhang, đứng đối diện trước quan tài, chấp tay khấn nguyện những điều chi đó khá lâu so với những người khác, sau đó cắm nhang và quỳ lạy một cách chậm rãi, có bài bản. Thật lạ, lúc này tôi không còn hờn giận y tý nào nữa. Trong một thoáng mơ màng, tôi nhận thấy từ phía sau những làn khói bay lên, nơi làn môi trong bức di ảnh ông Năm Tâm bất ngờ nở ra một nụ cười hết sức bao dung, độ lượng. Và tôi còn thấy từ trong ngọn lửa những chiếc đèn cầy gắn trên quan tài cũng chợt rỏ xuống những giọt lệ trong suốt.

Tháng 9- 2011

NGUYỄN TRỌNG QUÝ

Cập nhật ngày 20.11.2011 theo nguyên bản do Ban tổ chức cuộc thi chuyển đến Website Sông Cửu Long